କାର୍ତ୍ତିକ ବେହେରା, ଓସ୍ତଯୋଡ଼ି, 

କେନ୍ଦୁଝର 
“ଗରୀବର ଲୁହ ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦ୍ୱାରରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ମାନବିକତାର ସତ୍ୟ ଚିତ୍ର ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ ।
ସମ୍ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଘଟଣା ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଦେଶ ଓ ବିଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହୋଇଛି। ନିଜ ଭଉଣୀର କଙ୍କାଳ କାନ୍ଧରେ ବୋହି ବ୍ୟାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବା ଘଟଣା ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦାରି ଦେଇଛି। ଏହା କେବଳ ଜଣେ ଗରୀବ ଆଦିବାସୀ ପରିବାରର ଦୁଃଖଦ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମ ସମାଜ, ପ୍ରଶାସନ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅସଫଳତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
ଘଟଣାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡା କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଜଣେ ଗରୀବ ଆଦିବାସୀ ଯୁବକ। ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ କରଲା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଭଉଣୀଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବା ପାଇଁ ବହୁଥର ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଦଲିଲପତ୍ର ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନାମରେ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଆସିଛି। ଶେଷରେ ନିରାଶ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଭଉଣୀର କଙ୍କାଳ ନେଇ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆଗରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ କରିଥିଲା। 
ଘଟଣାର ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ:
ଏହି ଘଟଣା ସମାଜକୁ ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛି। ଆଜି ବି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଗରୀବ ଓ ଆଦିବାସୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଅଧିକାର ପାଇଁ କେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ତାହା ଏହା ପ୍ରମାଣ କରିଛି। ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ସମୟରେ ଗରୀବ ଲୋକମାନେ ଏହାର ସଠିକ୍ ସୁବିଧା ପାଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସମାଜରେ ସହାନୁଭୂତିର ଲହରୀ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ସଂଗଠନ, ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଆସିଥିଲେ। 
ପ୍ରଶାସନର ଭୂମିକା:
ଘଟଣା ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ RDC ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଥମିକ ତଦନ୍ତରେ ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଅବହେଳା ଥିବା କଥା ଉଠିଆସିଛି। ସିସିଟିଭି ଫୁଟେଜରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡା ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଆସିଥିଲେ ଓ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ । 
ତଦନ୍ତ ପରେ ପ୍ରଶାସନ ଜିତୁଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଯଦି ସମୟରେ ସହଯୋଗ ମିଳିଥାନ୍ତା, ତେବେ କି ଏତେ ବଡ଼ ଘଟଣା ଘଟୁଥାନ୍ତା?
ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର
ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଘଟଣା ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ଦୁଃଖ ଓ ଅବହେଳାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଆଜି ବି ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ—
ଶିକ୍ଷାର ଅଭାବ ରହିଛି।
ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ସଚେତନତା କମ୍ ଅଛି।
ସରକାରୀ ସେବା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚୁନାହିଁ।
ଗରୀବ ଲୋକମାନେ ଦଲିଲପତ୍ର ଜଟିଳତାରେ ଫସିଯାନ୍ତି।
ଏହି ଘଟଣା ଦେଖାଇଦେଇଛି ଯେ ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି (Financial Inclusion) କେବଳ ଖାତା ଖୋଲିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; ଲୋକଙ୍କୁ ସହଜ ସେବା ଓ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମାନବିକତାର ଅଭାବ
ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଘଟଣାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ମାନବିକତାର ଆବଶ୍ୟକତା। ନିୟମ ଓ କାଗଜପତ୍ର ଠାରୁ ମଣିଷର ଦୁଃଖ ବଡ଼। ଯଦି ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀମାନେ ସମବେଦନଶୀଳ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଜିତୁଙ୍କୁ ଏପରି ଅମାନବିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ପଡ଼ୁନଥାନ୍ତା।
ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖାଇଛି ଯେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଥିବା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡା ଓ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର କଙ୍କାଳ ଘଟଣା କେବଳ ଏକ ଖବର ନୁହେଁ; ଏହା ସମାଜର ଆଖି ଖୋଲିଦେଇଥିବା ଏକ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା। ଏହା ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଗରୀବ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାଜ ଓ ପ୍ରଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏପରି ଘଟଣା ଆଉ ନ ଘଟେ, ସେଥିପାଇଁ ସରକାର, ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଓ ସମାଜ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ସଚେତନ ଓ ମାନବିକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆମ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ କଠୋର ସତର୍କ ସଙ୍କେତ।
“ଜିତୁ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଥିଲା କେବଳ ଏକ କଙ୍କାଳ ନୁହେଁ, ଥିଲା ଏକ ଅବହେଳିତ ସମାଜର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଗରୀବର ଅଧିକାର ପାଇଁ ନୀରବ ପ୍ରତିବାଦ ଓ ମାନବିକତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଏକ ତୀବ୍ର ଆହ୍ୱାନ।”